Nedir temizlik?

Ne için temizliğe ihtiyaç duyarız?

Esas olan insanların daha iyi koşullarda yaşamlarını sürdürmelerini sağlamak.

Profesyonel yaşam alanlarında temizlik yapmak ve diğer insanların hizmetine sunmak iyi özümsenmesi gereken dikkatli bir iştir. Gözle göremediğimiz mikroorganizmaların hayatımız üzerinde oluşturduğu tehditleri bilmek ; yiyecekler, direk temas,  kirlenme,  bakımsızlık yoluyla insan vücuduna transferini önlemek bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sebeple bu işle uğraşan profesyonellerin sağlıklı ortamlar yaratmaları, hem toplam kalite yönetimi hem de genel hijyenin sağlanması için gereklidir. Bu yazımızda öncelikle "temizlik kimyasını",   "hijyen" konseptini gözden geçirecek ve ardından "hijyenin sağlanması için gerekli kriterleri" ele alacağız.

Profesyonel Yaşama Alanlarında  Temizlik ve   Hijyen  iyi  eğitilmiş personeller tarafından uygulanabilen bilimsel bir  yaklaşımdır. Temiz ortamlar, kaliteli servis, uygun fiyat, zamanında teslim edilmiş kullanıma hazır temiz

ve sağlıklı ortamlar müşteri memnuniyeti için ne kadar önemli ise,     yüksek sağlığa uygunluk sağlanmış ortamlarda bu hizmetleri devam ettirebilmek bir o kadar önemlidir.

Bulunmaması gereken yüzeylerde bulunan her tür maddeye kir denir. İstenmeyen bu maddelerin enerji harcanarak uzaklaştırılması işlemine de, temizlik adı verilir.

Temizlik işlemlerinde lekelerden arındırma, yüzeylerde mekanik ve kimyasal hasar oluşturmama, görünümlerini koruma, grileşme, ve sertleşmeye yol açmama, renkleri soldurmama da mutlaka amaçlanmalıdır. Bir temizlik işleminden bahsedebilmek için ortamda kir bulunması gerekmektedir. Kirlerin üzerinde bulunduğu yüzeyler mutlaka tanınmalı; hem kiri ortadan uzaklaştıracak etkili bir temizlik ürünü seçilmeli, hem de uygun bir temizlik programı oluşturulmalıdır.

Yüzeylerden sökülen kirlerin taşınması da gerekmektedir. Bu taşıyıcı, temizlik işlemlerinde genellikle sudur. Bu nedenle kullanılan suyun temizlik işlemi üzerindeki etkileri de bilinmelidir. Şimdi temizlik üzerinde etkili olan bu faktörleri daha yakından incelemeye çalışalım.

Yukarıda belirtildiği gibi, bulunmaması gereken yerlerde bulunan her tür maddeye kir dendiğini biliyoruz. Örneğin: Yağ, yemek içinde bulunduğunda bir gıda maddesi iken, masa örtüsüne döküldüğünde kir olur.

KİR: Bulunmaması gereken yerlerde bulunan her tür maddeye kir denir.

Kir genellikle birbirinden çok farklı maddelerin bir araya gelmesinden oluşan karmaşık bir bileşimdir. Kirleri değişik şekillerde sınıflandırmak mümkündür. Gevşek kirler, yapışkan kirler gibi. Genel olarak kir çeşitleri dört ayrı kategoride incelenir.

Serbest Kir: Toz, toprak, kâğıt

Bağlı Kir: Suda çözünen, çözücüde çözünen

Kimyasal Kir: Pas

Mikro organizmalar: Bakteriler, virüsler, mantarlar, küfler, mayalar

Bakteriler, virüsler, küfler, kimyasal atıklar (pas, korozyon) da kir türlerindendir. Kirleri yapılarına göre, tuzlar/üreler, proteinli kirler, karbonhidratlar, yağlar, pigmentler olarak da sınıflandırabiliriz

Kir değişik yöntemler kullanılarak temizlenebilir. Bunlar tek tek olabildiği gibi, bazen ayni anda da uygulanabilir. Konumuz açısından başlıcaları; yıkamak, ağartmak, asidik ortamda temizlemek, organik çözücülerle veya leke çıkarma işlemi ile temizlemektir.

Temizlik istenmeyen maddelerin enerji kullanımıyla ortamdan uzaklaştırılma işlemidir. Bu işlemde farkında olarak veya olmayarak kullandığımız enerjiler vardır. Bunları el ve vücut temizliğinde, çamaşır ve bulaşık temizliğine kadar her durumda kullanırız. Bunlar:

1. Kimyasal enerji

2. Mekanik enerji

3. Isısal enerji

4. Zaman

Sıralama önem sırasına göre yapılmamıştır. Önemli olan konu, bu enerjileri temizlik işlemlerinde doğru uygulanmasıdır ve bunlardan birinin azalması durumunda bir diğer faktörün artırılması temizlik performansı açısından gereklidir. Ancak bir faktörün bir diğerinin yetini tam olarak almayacağı unutulmamalıdır. Bu enerjileri şimdi daha ayrıntılı incelemeye çalışalım.

Temizliğe etki eden en önemli faktörlerden biridir. Kimyasal etkiyi yapan maddeler deterjanlardır.

Deterjanlar kiti çıkartma ve bağlamada, ağartma ve emülsiyon yapmada, dezenfeksiyon ve nötralize etmede, temizliğe olumsuz etki eden faktörleri ortadan kaldırmada önemli bit rolü vardır.

Kimyasal maddelerin, yani deterjan seçiminde kirin ve yüzeyin cinsi mutlaka dikkate alınmalıdır. Fazla ve eksik deterjan kullanımının temizlik işlemlerine ve yüzeye olumsuz etkileri olabileceği unutulmamalıdır.

Mekanik etki de, yüzeylerden kit çıkarma işleminde önemli bit rol oynamaktadır. Bazı kirleri çıkarmak zor olabilir. Kit dokunun içine işlemiş olabilir. Mekanik güç yüzeyle, kimyasal maddelerin ve ısının etkili bit şekilde temasını sağlar. Ovalama, çitileme basınç uygulama gibi işlemler mekanik etki ile kirin yüzeyden kolayca uzaklaşmasını sağlar.

Kit çıkarma işleminde önemli faktörlerden biridir. Sıcaklık ile kit çıkarma arasında doğru orantı vardır. İstisnalar dışında doğadaki her şeyin çözünürlüğü sıcaklıkla artar.

Yıkama çözeltisindeki sıcaklığın kullanılan deterjanın performansını belitlemede önemli bit etkisi vardır.

Kirlerin en iyi temizlenebildikleri sıcaklıkları da iyi bilmek gerekir. Bazı kir türleri yüksek sıcaklıkta sabitleştikleri için önce düşük sıcaklıklarda yıkanmaları gerekir. Gene bazı kir türlerini düşük sıcaklıkta çıkarmak mümkün olmayacağından, yüksek sıcaklıklar seçilmelidir.

Unutulmaması gereken bir diğer nokta ise, temizlenmeye çalışılan yüzeyin uygulanan sıcaklığa karşı göstereceği reaksiyondur.

Temizleme işlemlerinde zaman, yüzeylerin, kimyasal maddeler, mekanik aksiyon ve sıcaklıkta temas halinde olduğu süredir.

Zaman ne kadar uzun olursa temizlik performansı da o kadar iyi olur. Ancak burada göz önüne alınması gereken nokta zamanı en etkili ve en verimli şekilde kullanmaktır Çeşitli yüzeylerden kirlerin çıkarılması basit bit işlem gibi görünmektedir. Bir bakıma öyledir ancak uygun ve etkili bir işlem yapmak koşuluyla.

Kirletin sıcaklıklara karşı duyarlılıkları farklıdır. Protein bazlı kirler sıcaklıklara hassas olduğundan hemen pişerler. Temizlik işlemlerinde kullanılan sıcak su, özellikle yağlı kirleri emülsifiye eder. Kirleri küçük parçacıklara bölerek temizleme işlemini kolaylaştırır. Yukarda belirtilen dört faktörün uygulaması, temizlik işlemlerinde başarı için yeterli değildir. Bu faktörlerin birbiriyle, yüzeylerle ve kirlerle etkileşimini de bilmek gerekir. Temizlik programlan böyle oluşturulur. Bu prosedürlerin yanlış oluşturulması başarılı geçmesi beklenen bir işlemi başarısızlığa götürebilir, ya da tam tersi.

Kir çıkarımında başarı için, kir tiplerinin, yüzey aktif maddelerin karakteristik özelliklerinin, su sertliğinin, deterjanlarda etkin PH seviyelerinin de bilinmesi gerekmektedir. Temizlik işlemi gerçekleşirken yüzeye en az zarar vermeye çalışılmalıdır. Yüzeye zarar veren hiçbir işlem başarılı kabul edilemez.